De rijkste 1% van de planeet heeft zijn CO₂-uitstoot 'budget' voor 2026 al overschreden

9 januari 2026 is door Oxfam uitgeroepen tot 'Dag van de vervuiler'. Op slechts tien dagen tijd had de rijkste 1% van de wereldbevolking immers al de CO2 uitgestoten die ze het hele jaar zouden mogen uitstoten als ze de opwarming van de aarde tot 1,5 °C wilden beperken.

De rijkste 0,1% had de limiet op 3 januari al overschreden. De impact van deze uitstoot gaat trouwens veel verder dan statistieken: tientallen miljoenen mensen in arme en kwetsbare landen zullen de ergste gevolgen ondervinden, waaronder warmtegolven, droogtes, overstromingen en aanzienlijke economische schade. Schattingen van de internationale confederatie van ngo’s geven aan dat de uitstoot van de rijkste één procent tegen het einde van deze eeuw 1,3 miljoen doden door hitte kan veroorzaken, terwijl de geaccumuleerde economische schade in de armste landen kan oplopen tot 44 biljoen dollar in 2050.

Hoe het koolstofbudget werkt

Om de ernst van de situatie te begrijpen, is het nuttig om te weten wat wordt bedoeld met een koolstofbudget: het is de maximale hoeveelheid CO2 die kan worden uitgestoten zonder een bepaalde mondiale temperatuurstijging te overschrijden. Volgens het Emissions Gap Report 2024 van het United Nations Environment Programme is het compatibele emissieniveau in 2030 ongeveer 17,8 gigaton CO2. Als we dit cijfer delen door de verwachte wereldbevolking van 8,5 miljard mensen, zou elk van hen 2,1 ton CO2 per jaar uitstoten. Daarentegen stoot de rijkste 1% gemiddeld 75,1 ton per persoon uit, of ongeveer 0,206 ton per dag. Het duurt dus iets meer dan tien dagen om het jaarbudget van een gemiddeld persoon uit te putten.

Niet alleen luxe: de rol van investeringen

De uitstoot van de superrijken komt niet alleen van privéjets, superjachten en villa's, maar ook van investeringen in CO2-intensieve bedrijven. Gemiddeld bezit elke miljardair belangen in bedrijven die 1,9 miljoen ton CO2 per jaar produceren. Iemand van de rijkste 0,1% produceert op één dag meer CO2 dan de armste 50% van de wereld in een jaar uitstoot. Als iedereen dit model zou volgen, zou het mondiale koolstofbudget in minder dan drie weken uitgeput zijn.

Politieke invloed en lobby

Economische macht stelt de superrijken in staat om onevenredig veel invloed uit te oefenen op het klimaatbeleid. Tijdens de recente Cop in Brazilië was het aantal lobbyisten van fossiele brandstofbedrijven groter dan dat van bijna alle nationale delegaties, behalve van het gastland. Nafkote Dabi, hoofd klimaatbeleid van Oxfam, wees erop dat de rijkdom zorgt voor 'oneerlijke invloed op de besluitvorming en de klimaatonderhandelingen verzwakt'.

De door Oxfam voorgestelde maatregelen

Oxfam roept op tot gerichte maatregelen tegen de superrijken en de meest vervuilende bedrijven om de uitstoot te verminderen en de verantwoordelijkheden opnieuw in evenwicht te brengen. Voorstellen zijn onder andere verhoging van belastingen op het inkomen en vermogen van de superrijken, belasting heffen op de buitensporige winsten van bedrijven die fossiele brandstoffen gebruiken en maatregelen tegen koolstofintensieve luxegoederen zoals privéjets en superjachten. De organisatie wijst ook op de noodzaak om het mondiale economische systeem te heroverwegen in de richting van meer duurzame en rechtvaardige modellen die mensen en de planeet beschermen.

Het Internationaal Gerechtshof herinnert eraan dat landen verplicht zijn hun uitstoot te verminderen om het recht op leven, gezondheid en een schoon milieu te garanderen. Volgens Oxfam is het beperken van de uitstoot van de superrijken niet alleen een kwestie van rechtvaardigheid, maar ook een noodzakelijke stap om catastrofale gevolgen voor het klimaat te voorkomen.

(©Oxfam via GreenMe.It/vertaling en adptatie: The Global Money/Illustratie: Unsplash)